Chương 28: Buổi tối ở ký túc xá

Chương 28: Buổi tối ở ký túc xá

Cái ký túc xá tắt đèn lúc mười giờ, và từ mười giờ đến mười hai giờ là cái giờ mà cái hành lang nó im nhất, và cái im ấy nó không phải im của cái rừng. Nó là im của nhiều người cùng im một lúc, mỗi người một cái giấc, mỗi cái giấc một cái nghĩ.

Đêm ấy, sau khi đèn tắt, Trang nó nói từ cái giường của nó, giọng khẽ:

「Mày ă, mày ngủ chưa?」

「Chưa,」 nàng nói.

「Tao hỏi mày một cái chuyện. Mày đừng giận.」

「Hỏi đi.」

「Mày ă, cái nhà chồng mày — mày định ở đó bao lâu?」

Nàng nằm, và nàng nhìn cái trần, và cái trần nó có một cái vết ẩm, cái vết mà nàng đã nhìn mỗi đêm từ hai năm, và nó giống một con sông nhỏ.

「Trang,」 nàng nói, 「sao mày hỏi câu ấy?」

「Vì hôm trước tao nghe cái đứa ở phòng bên kể. Nó kể: cái cô xóm dưới cưới cái anh thương binh để lấy tiền học. Nó kể xong nó cười. Tao muốn đấm nó, mà tao giữ, vì tao không biết cái chuyện thật thế nào. Tao chỉ biết mày. Vậy nên tao hỏi mày, không hỏi người ta.」

Nàng im rất lâu.

Cái im ấy dài đến mức Trang nó nói: 「Thôi, mày khỏi trả lời. Tao hỏi dở.」

「Không,」 nàng nói. 「Tao trả lời. Mà tao phải trả lời cho đúng, vì cái câu này mà tao trả lời dở thì nó thành cái câu của người ta cười.」

Nàng ngồi dậy, và trong bóng tối nàng ngồi, và nàng nói:

「Trang, tao kể mày nghe cái chuyện thật.

Cái nhà ấy, tao vào nó để có tiền học. Cái giấy kết hôn nó ghi thế, và tao ghi thế, và anh ấy ghi thế, và cái giấy nó không nói dối. Tao nợ anh ấy một cái học phí, và tao ghi nó vào cái sổ, từng tháng, từng số.

Nhưng mà Trang ă, ở trong cái nhà ấy có một cái chạn, và cái chạn là cái mẹ anh ấy đóng. Ở trong nhà ấy có một cái giếng, và cái giếng nước nó ngọt. Ở đó có một con chó vàng nó chờ tao về bằng cái cách nó nghe cái tiếng xe từ cái đầu đường. Ở đó có một cái người nó rửa cái chén của tao trước, và úp ngược cho khỏi bụi, và nó không biết nói thương, nên nó rửa.

Tao vào cái nhà ấy vì cái tiền. Vậy mà ba tháng rồi tao chưa từng một lần nghĩ: đến tháng này là tao ra đi được rồi.

Tao không biết cái thứ ở trong ngực tao bây giờ nó là cái gì. Nó có phải là thương không, tao chưa dám gọi tên. Nhưng tao biết một cái: cái sổ của tao ghi cái nợ, mà tao đang trả cái nợ bằng một cái cách mà cái nợ nó không giảm. Nó tăng.」

Trang nó im ở cái giường bên kia, rất lâu.

Rồi nó nói, và cái giọng nó khác, nó nhỏ, nó nghiêm:

「Mày ă, tao xin lỗi mày. Về cái câu tao hỏi.」

「Sao lại xin lỗi?」

「Vì tao hỏi mày 「định ở bao lâu」, như thể cái nhà ấy là cái chỗ mày trọ. Mà theo tao nghe mày kể thì mày đang ở nhà. Cái chỗ người ta rửa cái chén của mình trước thì nó không phải cái trọ.」

Nàng nằm xuống lại, và ở trong bóng tối cái mặt nàng nóng, và nàng không nói gì, và sau một lúc Trang nó nói:

「Ngủ đi. Mai tao còn phải nộp cái bài kế toán mà tao ghét.」

「Mày ghét mà mày vẫn làm,」 nàng nói.

「Ừ,」 Trang nói. 「Vì mày dạy tao: cái gì mình chưa đổi được thì mình làm cho tốt trước đã.」

Hai đứa im, và ở dưới sân có người đi, bước chân khẽ, và ở phòng bên ai còn lẩm nhẩm cái bài gì đấy, và rồi im hết.

Rồi Trang nói, gần một giờ sau, khi tưởng là nàng đã ngủ:

「Mày ă.」

「Ừ?」

「Cái tranh tao vẽ, cái hai cái bóng ấy... tao vẽ theo mày với anh ấy. Tao không biết mặt anh ấy, nên tao vẽ theo cái cách mày kể. Cái người cái vai nó thẳng, và nó đi chậm.」

Nàng mở mắt trong bóng tối.

「Sao mày biết anh ấy đi chậm?」

「Vì mày kể cái cầu. Mày kể anh ấy dừng ở giữa cầu, và mày kể anh ta nhìn cái nước. Người ta mà nhìn cái nước thì người ta đi chậm. Người đi nhanh thì nó không có thời gian nhìn.」

Nàng im, và rồi nàng nói: 「Trang, mày làm kế toán mà mày nên làm cái nghề vẽ.」

「Ừ,」 Trang nói. 「Thế thì tao phải đậu. Đậu xong tao đẻ cái ngành của cha tao ra, và cha tao mắng tao một trận, rồi cha tao khóc.」

「Cha mày khóc à?」

「Cha tao khóc,」 Trang nói. 「Cha tao khóc vì nó nghĩ nó là cái người đã cản con nó. Mà nó không phải. Nó là cái người đã nuôi con nó đến cái ngày con nó biết nó muốn gì. Hai cái thứ đấy khác nhau, mà cha tao chưa phân biệt được.」

Nàng nghe, và nàng nghĩ đến cha nàng — cái cha ở cái nhà trên núi, cái cha mà mười lăm năm chỉ nói với nàng bằng cái cách làm, và nàng nói:

「Trang ă, mai chủ nhật, tao viết thư cho cha tao. Mà tao viết cái thư kể về cái nhà xóm dưới. Tao chưa từng kể cho cha tao nghe về cái nhà ấy.」

「Sao chưa kể?」

「Vì tao sợ cha tao hiểu lầm. Cái cha tao, nó cưới mẹ tao bằng một cái mâm cỗ và hai con lợn, và nó thương mẹ tao bốn chục năm. Nó không biết cái gì gọi là kết hôn để có tiền học. Nó nghe thì nó tưởng tao bị bán.」

「Mà mày không bị bán.」

「Không,」 nàng nói. 「Tao là cái người đặt cái giấy lên bàn trước.」

Rồi hai đứa im, và lần này cái im ấy là cái im của giấc ngủ, và nó đến cho cả hai.

Rồi, một tuần sau, ở trong cái lớp, có một cái chuyện nhỏ mà nó lớn.

Cái chuyện ấy là: một ông chú từ ủy ban xã đến trường, và ông ấy tìm cô Liên, và ông ấy nói: 「Cái xã ă, nó làm một cái lớp xóa mù chữ cho người lớn ở xóm dưới, cái lớp dạy cái chữ cho đám người lớn không đi học. Cái xã thiếu người dạy. Cái cô giáo trẻ xóm dưới — cái vợ của anh thương binh — nó được không?」

Cô Liên gọi nàng.

「Em ă,」 cô ấy nói, 「cái lớp ấy tối thứ ba thứ năm, dạy mười người lớn, cái lương nó tám chục nghìn một tháng. Em nhận không?」

Nàng im một cái nhịp.

「Dạ, em nhận,」 nàng nói. 「Mà em không lấy lương.」

「Sao lại không?」

「Dạ, vì em ă,」 nàng nói, và nàng nói cái sự thật mà nàng vừa nghĩ ra ngay lúc ấy, 「xóm dưới là nhà chồng em. Cái xóm ấy dạy cho em biết cách sống, cách lấy nước, cách làm bạn với một cái người không biết nói. Em dạy lại cái chữ thì em đang trả. Cái trả mà lấy thêm tiền thì nó thành cái buôn.」

Cô Liên nhìn nàng, và cô ấy im một lúc, và rồi cô ấy nói: 「Em ă, em nói thế thì cô không ép được. Mà cô ghi vào cái sổ: cái cô này dạy không lương, và cái xóm ấy biết ơn nó bằng cái cách của nó. Em đừng ngạc nhiên khi thấy nó.」

「Dạ,」 nàng nói. 「Em không ngạc nhiên. Em ở cái xóm ấy ba tháng rồi.」

Buổi chiều, nàng đi mua vở.

Cái vở cho người lớn không phải cái vở của trẻ con. Nó phải cái ô to, cái ô rộng, vì cái tay của người làm việc nó cứng, nó không đi được trong cái ô nhỏ.

Nàng mua mười hai cái vở — mười cái cho học trò, hai cái dự phòng — và một bịch bút chì đen, vì bút mực thì người ta sợ viết sai, mà bút chì thì người ta xóa được, và xóa được thì người ta dám viết.

Trở lại ký túc xá, Trang thấy cái đống vở, và nó hỏi: 「Mua vở cho ai?」

「Cho cái lớp xóa mù chữ. Người lớn.」

Trang nhìn cái đống vở, và nó im, và rồi nó nói: 「Tao trả một nửa.」

「Sao?」

「Vì tao muốn tao là một phần của cái lớp ấy,」 Trang nói. 「Mà tao không dạy được. Vậy nên tao trả tiền vở. Cái góp mà không có mặt thì nó là góp tiền, mà góp tiền cũng là góp.」

「Thế thì tao ghi vào sổ,」 nàng nói.

「Ghi đi,」 Trang nói. 「Ghi rõ: Trang góp nửa số vở. Sau này nếu cái lớp ra cái gì thì tao có một phần.」

「Cái lớp mà ra cái gì thì nó ra cái chữ,」 nàng cười. 「Cái chữ thì chia không được.」

「Thế thì,」 Trang nói, 「cái chữ ấy, tao để phần của tao trong những cái giấy tờ mà cái lớp nó làm ra. Bà Hợi viết được cái tên mình thì tao là người đã góp cái vở cho bà viết. Cái thứ đấy tao cầm, tao không cần chia.」「Dạ,」 nàng nói. 「Em không ngạc nhiên. Em ở cái xóm ấy ba tháng rồi.」

Ngày mai chủ nhật, ở trường, nàng viết thư cho cha.

Cái thư ấy dài ba tờ, và nó viết bằng cái bút mực xanh, và nó kể:

「Cha ă, con đang học tốt, học bổng đậu, cha đừng lo tiền. Con ở cái nhà xóm dưới. Cái nhà ấy có một cái giếng nước ngọt, một cái chó vàng, và một cái người nó rửa cái chén của con trước, úp ngược cho khỏi bụi. Con dạy một cái lớp xóa mù chữ cho người lớn ở xóm, tối thứ ba thứ năm. Cái xóm ấy người ta tốt. Cha ă, con không phải ở trong một cái nhà người ta. Con đang ở nhà. Cha cứ viết thư về đấy, cái địa chỉ ở dưới, thư đến tay anh ấy, và anh ấy đọc cho con nghe, vì con về mỗi tuần một lần.」

Cái thư ấy gửi đi thứ hai, và nó về vào thứ sáu — cái thư trả lời.

Cái chữ của cha nàng to, từng chữ một, như người ta viết bằng cái bàn tay quen cầm cái rìu:

「Con ă, thư của cha đọc được ba lần. Lần một cha đọc để biết con sống thế nào. Lần hai cha đọc để tìm cái chỗ nào người ta làm con khó. Lần ba cha đọc để biết cái gì phải trả lời.

Cái người rửa cái chén của con, cha ă, cái người đấy giữ con. Cái giữ mà không nói thì nó là cái giữ của người ta làm thợ, làm cha, làm chồng. Cha cưới mẹ con cũng thế, cha không nói cái gì, cha chỉ làm. Vậy cha tin con.

Cha viết câu này, con nhớ: cái nhà mà có cái chén của con úp ngược sạch sẽ thì đó là cái nhà. Cái nhà không có cái chén của con thì con đang trọ. Con ă, cha ở trên núi này khỏe. Con chó già chết tháng chín, cha đã chôn nó ở cạnh cái hố của mẹ con, và cha trồng trên nó một cái bụi bạc hà.」

Nàng đọc cái thư, và nàng đọc câu về cái con chó già, và nàng ngồi ở cái phòng ký túc xá một mình — Trang đi lớp — và nàng khóc.

Cái khóc ấy không to, và nó là cái khóc của người ta nhận được cái tin mà mình cần từ lâu: cái cha nàng đã hiểu.

Buổi tối đầu tiên ở cái lớp xóa mù chữ, mười người đến.Buổi tối đầu tiên ở cái lớp xóa mù chữ, mười người đến.

Có ông Vũ — cái ông một thủ tục, vì ông ấy nói cái xã ă, cái giấy mình viết phải biết là viết cho ai đọc. Có bà Hợi — cái bà hay nói, cái bà mà đã từng hỏi nàng ở cái giếng — và bà ấy ngồi ở hàng đầu tiên, và bà ấy cầm cái bút bằng cả hai tay.

Có chị Hoa, có ông Thìn, có một người đàn ông chừng năm mươi mà nàng chưa từng thấy, và ở cuối lớp có một cái chỗ trống.

Nàng viết lên cái bảng cái chữ đầu tiên: 「A」.

Rồi nàng viết: 「Ă」.

Rồi nàng quay lại, và nàng nói: 「Bây giờ chúng ta học cái chữ của cái tên mình trước. Ai mà tên mình là cái gì thì giơ tay.」

Mười cái tay giơ lên, và cái lớp nó cười, và ở ngoài cái cửa sổ có một cái bóng đứng ở cạnh cái cây — một người đàn ông với cái chân đi chậm, cầm cái đèn pin, và không vào.

Nàng nhìn thấy, và nàng không gọi.

Cái người ấy đứng đấy đến hết buổi, và khi cái lớp tan thì cái đèn pin ở ngoài cửa nó sáng lên, và nó rọi cái đường từ cái cửa lớp về đến đầu ngõ, cho mười người lớn đi về trong cái sáng.

Cái lớp nó học trong ba buổi đầu bằng cái bút chì, và cái bút chì nó gãy nhiều, vì cái tay của người ta đang học lại không biết nhấn bao nhiêu là đủ.

Bà Hợi viết cái chữ cái đầu tiên, và nó viết sai bốn lần, và lần thứ năm nó viết ra, và cái chữ ấy to, và nó lệch, và nó là cái chữ của bà.

「Đây,」 bà nói, và bà đưa cái vở cho nàng, 「Cái chữ Hợi của bà. Bà chín mươi viết cái chữ này lần đầu tiên.」

Nàng nhìn cái chữ, và nàng nói: 「Bà ă, cái chữ này đẹp.」

「Đẹp cái gì, nó lệch,」 bà nói, mà cái mặt bà sáng.

「Cái chữ mà lệch thì nó là chữ của người ta đang đi học,」 nàng nói. 「Cái chữ nó thẳng là chữ của người ta không cần học nữa. Bà đang đi học, nên cái chữ phải lệch.」

Cái lớp học chữ thứ nhất của xóm dưới tan lúc chín giờ,Cái lớp học chữ thứ nhất của xóm dưới tan lúc chín giờ, và ở cái đường về, bà Hợi đi cạnh nàng, và bà nói:

「Con ă, bà xin lỗi.」

「Bà ă, xin lỗi cái gì?」

「Cái lần ở cái giếng,」 bà nói, và cái giọng bà chậm. 「Bà hỏi cô cái câu ấy, câu hỏi cô cưới vì tiền hay cưới vì gì. Bà hỏi mà không biết cô là cô ở trong cái lớp chữ này. Nay bà ngồi ở trong lớp của cô, bà cầm cái bút, bà viết cái chữ 「Bà Hợi」 bằng cái tay run, và bà nhìn cô đứng ở trên bảng, bà mới biết là cái người ta mà mình hỏi bừa thì mình phải xin lỗi bằng cái cách ngồi vào lớp của người ta.」

Nàng dừng bước.

「Bà ă,」 nàng nói, 「bà đến lớp đã là câu trả lời rồi. Bà không cần nói nữa.」

Bà Hợi gật, và cái bà ấy đi, và ở đầu ngõ cái đèn pin tắt đi, và ở trong nhà cái người cầm đèn đã về từ lúc nào, và cái ấm nó ấm, và hai cái chén nó đứng cạnh nhau trên cái bàn.

Trở lại ký túc xá đêm chủ nhật, Trang nó hỏi:

「Cái lớp xóa mù chữ ấy, mày dạy thật à? Không lấy lương?」

「Dạ.」

「Mày ă,」 Trang nói, và nó lắc đầu, 「tao từng nghĩ mày cưới chồng để đi học. Bây giờ tao thấy ngược lại. Mày đi học để trở về cái nhà ấy. Hai cái thứ đấy nó khác nhau, và nó khác nhau ở cái chỗ mà tao chưa tìm ra từ để gọi.」

Nàng im, và rồi nàng nói: 「Trang, từ để gọi nó có rồi. Từ đấy là 「về」. Người ta đi học thì người ta đi từ cái nhà. Tao đi học thì tao đi về cái nhà. Cái khác nó ở cái chữ 「về」 đấy.」

Trang nhìn nàng, và nó gật, và nó nói: 「Ừ. 『Về』. Đơn giản quá mà tao không nghĩ ra.」

Rồi hai đứa tắt đèn, và ở trong bóng tối, nàng nằm, và nàng nhớ đến cái đèn pin rọi cái đường cho mười người, và nàng nghĩ: cái người ấy không biết nói thương, vậy mà cái thương của anh ta nó rọi cả cái đầu ngõ.