Chương 27: Học bổng

Chương 27: Học bổng

Cái danh sách học bổng của tỉnh dán ở cái bảng tin của trường vào cái sáng thứ hai.

Cái danh sách ấy viết bằng cái chữ in, và nó dán cao, và ở dưới nó có cái ngày, và cái ngày ấy là cái hạn nộp hồ sơ: hai tuần.

Nàng đứng ở trước cái bảng tin, và nàng đọc tên từng người, và cái danh sách ấy có mười hai chỗ, và cái tiêu chí nó ở dưới: cái điểm trung bình tám phẩy năm trở lên, cái hộ gia đình có người thương binh hoặc liệt sĩ, và cái đơn của cái xã xác nhận.

Cái dòng thứ hai làm nàng đứng lại.

Người thương binh.

Nàng đọc lại ba lần, và ba lần ấy đều có cái chữ ấy, và rồi nàng đi, và cái bước chân của nàng nó nhanh hơn mọi khi, và ở cái hành lang có người gọi nàng mà nàng quên trả lời.

Buổi trưa, nàng ngồi ở cái phòng ký túc xá, và nàng viết cái đơn.

Cái đơn ấy theo cái mẫu, và cái mẫu nó có chín mục, và nàng điền từng mục, và khi điền đến mục 「thành phần gia đình」 thì bút của nàng nó dừng.

Nàng viết: 「Chồng: Lưu Chính, thương binh hạng ba, bị thương tại chiến trường, năm một nghìn chín trăm bảy mươi chín.」

Nàng nhìn cái dòng ấy.

Đây là cái lần thứ hai cái chữ 「thương binh」 đi vào trong một cái giấy mang tên của nàng. Cái lần thứ nhất là tờ khai hôn nhân, và lần ấy người ta viết giùm. Lần này thì nàng tự viết, và cái bút nó nặng ở cái chữ 「bị thương」, và nàng biết là cái nặng ấy không phải của cái chữ. Nó là của cái chân mà mỗi lần trở trời anh ta phải xoa, và của cái đêm anh ta vùng dậy gọi một cái tên mà không phải tên anh ta.

Buổi chiều, ở lớp, cô Liên gọi nàng sang.

「Em ă,」 cô ấy nói, 「em làm hồ sơ học bổng à? Em thấy em đứng ở cái bảng tin sáng nay lâu lắm.」

「Dạ, em định làm.」

「Làm,」 cô Liên nói. 「Mà em ă, cái học bổng ấy thì hồ sơ nó phải sạch. Cái giấy xã nó phải còn hạn, cái bản sao nó phải rõ, và cái đơn nó phải đúng mẫu. Cái hồ sơ mà sơ suất một cái thì nó rớt, và nó rớt không phải vì em kém. Nó rớt vì cái giấy.」

「Dạ, em sẽ kiểm tra ba lần.」

「Không,」 cô Liên nói. 「Em kiểm tra ba lần, rồi đem đây cho cô xem lần thứ tư. Cái mắt người ngoài nó thấy cái mà cái mắt người trong không thấy. Em học của cô cái này: cái chuyện quan trọng thì đừng làm một mình.」

Hồ sơ phải có:Hồ sơ phải có: cái giấy xác nhận của xã, cái bản sao của giấy thương binh, cái đơn, và cái phiếu điểm.

Cái phiếu điểm nó dễ, vì cái điểm của nàng nó đứng thứ hai của khóa. Cái đơn nó xong trong một buổi trưa. Còn hai cái kia thì phải về xã.

Thứ tư, nàng xin nghỉ buổi chiều, và nàng bắt xe khách về.

Ở xã, cái phòng văn hóa — cái phòng làm hộ tịch và xác nhận — nó ở cạnh cái ủy ban, và nó có một cái bàn, một cái ghế, một người đàn ông bốn mươi tuổi, tên là ông Vũ, và ông ấy là cái người mọi người trong xã gọi là 「ông một thủ tục」, vì cái gì cũng qua tay ông ấy.

Ông Vũ đọc cái đơn của nàng, và ông ấy nhìn nàng, và ông ấy hỏi:

「Cô là vợ của anh Lưu Chính, xóm dưới?」

「Dạ.」

「Cái anh bị thương ở cái chân trái.」

「Dạ.」

Ông ấy gật, và ông ấy lật cái tập hồ sơ — cái tập giấy dày, buộc bằng chỉ, và ở bìa nó viết 「thương binh xã An Phú」 — và ông ấy lật, lật, và ông ấy dừng ở một trang, và ông ấy đọc.

Rồi ông ấy nói: 「Cô ă, cái giấy thương binh của anh ấy, cô mang theo chưa?」

「Dạ, bản sao đây. Cái bản gốc ở nhà, vì nó quan trọng, em không dám mang đi xa.」

「Ừ, bản sao được, để đối chiếu hồ sơ.」

Ông ấy cầm bản sao, và ông ấy so với cái trang trong tập, và cái so ấy lâu, vì cái chữ trong hồ sơ cũ nó mờ.

Rồi ông ấy dừng bút.

「Cô ă,」 ông ấy nói, và cái giọng ông ấy khác, 「chú nói cho cô nghe một cái chuyện. Cái hồ sơ của anh Chính ở trong tập này từ năm chín mươi tám. Nó là cái hồ sơ còn thiếu một cái giấy: cái giấy xác nhận của cái đơn vị, cái giấy mà anh ấy phải chờ cái ông chỉ huy cũ ký. Cái giấy ấy đến rồi, tháng mười vừa rồi, và cái hồ sơ nó vừa đầy.」

「Dạ, em biết. Em là người đi làm cái giấy ấy.」

Ông Vũ ngẩng lên.

「Cô làm à?」

「Dạ, em với anh ấy đi bộ đội xã bên, rồi về đây nộp.」

Ông ấy im một lúc, và rồi ông ấy nói: 「Mười một năm, cái hồ sơ này nằm đấy thiếu một tờ. Ai cũng biết anh Chính bị thương thật, mà không tờ thì không thành. Nay nó thành, và cái hồ sơ đầu tiên nó đi ra từ tập này là cái hồ sơ của anh ấy.」

Ông ấy cầm bút, và ông ấy viết cái giấy xác nhận, và ông ấy viết chậm, từng chữ, và khi viết xong ông ấy đóng dấu, và cái dấu ấy đỏ, và ông ấy thổi gió cho nó khô.

Rồi ông ấy nói: 「Cái học bổng ấy, cô ă, cô thi đua cho đậu. Không phải vì tiền. Vì nếu cô đậu thì ở cái xã này, từ nay, khi người ta nhắc đến cái nhà anh Chính, người ta không chỉ nhắc đến cái chân. Người ta nhắc đến cái vợ của nó đang học, và học giỏi.」

Nàng cầm cái giấy, và cái giấy ấy còn ấm ở chỗ cái dấu.

「Dạ,」 nàng nói. 「Em cám ơn chú.」

「Đừng cám ơn chú,」 ông Vũ nói. 「Cám ơn cái hồ sơ mười một năm đấy. Nó nằm đấy chờ, và nó không hỏng. Cái giấy nó không hỏng, cô ă, nếu người ta cất nó cho đúng.」

Ở cái quầy chờ, có một bà già ngồi đợi, tay cầm cái sổ hộ khẩu.

Bà già ấy ngồi cạnh nàng, và bà hỏi: 「Con làm cái gì đấy?」

「Dạ, con làm cái giấy xác nhận, đi xin học bổng.」

「Học bổng à,」 bà già nói. 「Con của bà cũng xin hồi xưa. Nó xin cái học bổng của cái huyện, và nó đậu. Bà nó mang cái giấy về, và cái giấy nó dán ở trên cái vách hai năm, và cái giấy nó bị nắng làm nó vàng, mà bà nó không lấy xuống.」

「Vì sao ạ?」

「Vì cái giấy đấy,」 bà già nói, 「là cái giấy duy nhất trong nhà có tên của nó và chữ 「đậu」 ở cạnh nhau. Người ta nghèo thì người ta giữ cái thứ đấy, con ă. Cái trâu cái bò mất thì mua lại được, cái chữ 「đậu」 mất thì không mua lại được.」

Nàng nghe, và nàng nghĩ đến cái vách của cái nhà xóm dưới, cái vách giờ có cái tranh của Trang, và nàng nghĩ: nếu đậu thì cái giấy này dán ở đâu? Trên vách cạnh tranh, hay ở trong cái rương, với cái giấy của bà Tư?

「Con ă,」 bà già nói, và bà đứng dậy, vì đến lượt bà, 「xin giùm bà cái giấy này, bà mù chữ. Cái giấy này là cái giấy của đứa cháu bà, nó gửi về, và bà không biết nó viết cái gì.」

Bà đưa tờ thư.

Nàng đọc: đó là cái thư của đứa cháu ở trên tỉnh, nói nó vừa được nhận vào cái xưởng, tháng sau có lương, dặn bà đừng bán con lợn để gửi tiền nữa.

Nàng đọc, và nàng đọc to, từng chữ, và bà già nghe, và khi nghe đến câu cuối thì bà già lau mắt.

「Nó dặn đừng bán con lợn,」 bà già nói. 「Vậy mà con lợn ấy bà đã bán rồi, hôm thứ tư.」

Nàng im.

Rồi nàng nói: 「Bà ă, con lợn bán rồi thì khỏi tiếc. Cái tiền ấy để dành, tháng giêng cháu về thì bà đã có tiền làm cái cơm. Cái chữ trong thư nó là cái lời, mà cái cơm nó là cái tiệc. Bà nghe con.」

Bà già nhìn nàng, và bà nói: 「Con ă, con học ở đâu mà con biết nói với bà già thế?」

「Dạ, con học ở cái xóm dưới,」 nàng nói. 「Với một người cha ở một mình tám năm.」

Rồi, khi nàng đi đến cửa, ông ấy gọi lại:Rồi, khi nàng đi đến cửa, ông ấy gọi lại:

「Cô ă, một cái nữa. Anh Chính nó có biết cô làm hồ sơ học bổng không?」

「Dạ chưa. Em định đậu rồi mới nói.」

Ông Vũ cười, và cái cười ấy lần đầu tiên ở trong cái phòng ấy.

「Thế thì cô ă,」 ông ấy nói, 「cái người ấy mà biết cô làm cái giấy để cái tên của anh ấy đi vào cái đơn học bổng của cô, thì cái người ấy không vui vì cô được tiền. Nó vui vì cái chân của nó đã thành cái gì đó có ích.」

Nàng đi ra khỏi cái phòng văn hóa, và ngoài kia cái nắng nó chiếu vào cái sân ủy ban, và cái cờ nó đỏ, và nàng đứng một lúc, và nàng đọc lại cái giấy, và ở trên nó có chữ của ông Vũ, và chữ ấy thẳng, và nó nói cái sự thật: 「Xác nhận anh Lưu Chính là thương binh hạng ba, thường trú tại xóm dưới, xã An Phú. Vợ: có thật.」

Vợ: có thật.

Hai chữ ấy nó đứng ở cạnh nhau, và nàng nhìn nó, và ở trong ngực có một cái gì nó ấm lên, và nó ấm kiểu khác cái ấm của cái chén trà, kiểu khác cái ấm của cái bếp.

Cái hồ sơ nộp vào ngày thứ sáu, và nó nộp bằng cái tay, vào cái phòng giáo vụ, và người nhận là một ông chú trẻ, và ông ấy lật từng trang, và ông ấy gật.

「Đầy,」 ông ấy nói. 「Cái giấy xã rõ, cái bản sao rõ, cái đơn đúng mẫu. Cô ă, hồ sơ của cô là cái hồ sơ đẹp nhất trong đợt này.」

「Dạ,」 nàng nói. 「Cái giấy xã chú làm cho chú Vũ, ở ủy ban xã An Phú.」

「Chú Vũ,」 ông ấy cười. 「Cái ông một thủ tục ấy à? Ông ấy viết giấy nó thẳng như cái cây. Cô ă, cái giấy của người ta viết cho mình mà viết thẳng thì mình phải đậu, nếu không thì có lỗi với cái cây.」

Nàng cười, và nàng đi ra, và ở trên đường về ký túc xá nàng nghĩ: cái hồ sơ của nàng đi qua ba cái tay, tay cô Liên, tay ông Vũ, tay chú giáo vụ, và mỗi cái tay nó giữ cho nó một cái vòng, và cái vòng ấy nó như cái dây buộc cái gào ở trên cái giếng.

Hai tuần sau, cái danh sách kết quả dán ra.

Nàng đứng ở trước cái bảng tin một lúc bảy giờ sáng, trước khi ai đến.

Cái tên của nàng ở dòng thứ nhất.

Không phải vì điểm cao nhất — cái đứa đứng đầu khóa có điểm cao hơn một phần năm. Cái dòng thứ nhất là vì cái tiêu chí người thương binh nó cộng, và cái hội đồng nó chấm, và cái tên của nàng nó lên trên.

Nàng nhìn cái tên mình, và nàng không vui kiểu nhảy lên.

Ở cạnh nàng, có một con bé khác — con bé đứng thứ mười hai, con bé cuối cùng của cái danh sách — nó đứng, nó đọc tên mình, và nó khóc.

Nó khóc mà không tiếng, chỉ cái vai nó run.

Nàng đứng cạnh, và nàng không nói gì, và sau một lúc lâu nàng nói: 「Đậu rồi.」

Con bé gật, và nó nói: 「Mẹ tao ở cái trại. Cái tiền học bổng này, tao gửi cho mẹ. Mẹ tao mà biết là tao đậu thì tao nghĩ mẹ nó bớt buồn.」

Nàng nhìn con bé.

「Mày ă,」 nàng nói. 「Cái giấy này, mày chụp bản sao trước khi gửi. Gửi cái bản sao. Cái bản gốc mày giữ. Cái người ta mà nhận tin thì người ta cần biết tin, mà người ta cần giữ cái giấy.」

Con bé nhìn nàng, và nó lau mắt, và nó nói: 「Cậu ă, cậu dạy tao thế nào mà giỏi thế?」

「Tao không giỏi,」 nàng nói. 「Tao có một cái sổ, và tao ghi. Ghi thì tao biết cái gì mình phải giữ.」

Nàng nhìn cái tên mình, và nàng không vui kiểu nhảy lên. Nàng chỉ đứng, và đọc, và rồi nàng đi vào lớp.

Chiều thứ bảy, về đến nhà, nàng không nói ngay.

Nàng để cái giấy báo kết quả trong cái túi, và nàng giúp anh ta gọt khoai, và hai người nấu cơm, và ăn, và đến khi rửa bát xong thì anh ta hỏi:

「Hôm nay có cái gì ở trường?」

Nàng lấy cái giấy ra, và nàng đặt lên bàn.

Anh ta cầm lên, và anh ta đọc.

Anh ta đọc cái dòng thứ nhất — tên nàng — và rồi anh ta đọc cái dòng dưới nó, cái dòng ghi cái lý do, và ở cái dòng ấy có chữ 「thương binh hạng ba」, và có tên anh ta.

Anh ta cầm cái giấy rất lâu.

Không nói gì.

Rồi anh ta đặt nó xuống, và anh ta đi ra cái sân, và con chó nó đi theo, và anh ta đứng ở cạnh cái giếng, và cái lưng anh ta về phía cửa.

Nàng đứng ở cửa, và nàng không đi theo.

Nàng biết là cái lúc ấy là cái lúc của anh ta một mình, và cái người ta cần một mình thì mình đứng đợi ở đây, và mình đợi thì cái chờ nó không phải cái thứ người ta mất.

Mười phút sau anh ta vào.

Cái mắt anh ta đỏ, và anh ta không giấu, và anh ta ngồi xuống, và anh ta nói:

「Cô ă, cái chân này của tôi, mười bốn năm nó chỉ là một cái thứ làm tôi chậm, làm tôi ngồi trước, làm tôi xin lỗi. Nay nó cho cô cái học bổng. Cái chân của tôi nó có ích.」

Nàng ngồi xuống cạnh anh ta.

「Anh ă,」 nàng nói, 「cái chân của anh chưa bao giờ vô ích. Cái chân ấy đi bộ đội, đi chiến trường, đi về, đi cắt thuốc, đi trồng. Nay nó đi vào trong một tờ giấy, và tờ giấy ấy dạy cho bốn mươi hai đứa. Anh tính xem, cái chân ấy đi xa nhất ở đâu?」

Anh ta im.

Rồi anh ta nói: 「Ở trong cái giấy ấy.」

「Ừ,」 nàng nói. 「Nên anh đừng nói cái chân nó chậm. Nó chỉ đi cái đường khác thôi.」

Anh ta đi vào trong nhà, và anh ta mang ra một cái búa nhỏ, và một cái đinh, và anh ta hỏi: 「Cái giấy nó dán ở đâu?」

「Dán ạ? Anh cho dán à?」

「Dán,」 anh ta nói. 「Cái giấy mà người ta đậu thì phải dán, không phải cất. Cất là cất của người ta chờ. Dán là của người ta đã có.」

Nàng chỉ cái vách của gian bếp, ở chỗ cạnh cái cửa sổ.

Anh ta đóng cái đinh, và anh ta đóng chậm, từng cái, và khi xong anh ta hỏi: 「Cao vừa không?」

「Vừa,」 nàng nói. 「Người ngồi ở cái bếp nhìn thấy.」

「Ừ,」 anh ta nói. 「Tôi tính rồi.」

Cái giấy nó dán lên, và nó trắng, và nó đứng ở cạnh cái cửa sổ, và cái nắng chiều nó rọi vào, và ở trên nó có cái tên của nàng, và ở dưới nó có cái tên của anh ta.

Anh ta cầm tay nàng, và đây là cái lần thứ nhất anh ta cầm tay nàng lúc không phải lúc ai nhìn,Anh ta cầm tay nàng, và đây là cái lần thứ nhất anh ta cầm tay nàng lúc không phải lúc ai nhìn, và cái tay anh ta thô, và nó có cái chai ở chỗ cầm cái cày, và nó cầm chặt.

Rồi anh ta nói: 「Cái tiền học bổng ấy, cô để mà học. Không được đem về nợ.」

「Em biết,」 nàng nói, và nàng dùng cái chữ 「em」 lần này.

Rồi hai người ngồi ở cái hiên, và cái tối nó xuống, và cái đèn ở trong nhà nó sáng vàng, và ở trên cái tường cái tranh của Trang nó treo, và cái nhà của hai cái bóng nó đứng ở trong cái tranh, và nó im, và nó ở đấy.