Chương 1: Người đàn ông đến trả học phí

Chương 1: Người đàn ông đến trả học phí

Giấy báo nhập học về thôn Cầu Đá vào một buổi chiều cuối tháng bảy, khi nắng đã ngả sang màu vàng nhạt và ngoài đồng người ta đang gặt vụ mùa sớm.

Người đưa thư dựng cái xe đạp cũ ở đầu ngõ, gọi với vào: 「Lâm Thanh Thanh, giấy của cháu đây. Giấy của trường đại học, cháu ạ.」

Cả xóm nghe thấy.

Bà Hợi ở nhà bên cạnh đang phơi thóc, nghe vậy liền bỏ cái sàng xuống, đi ra. Bà đứng ở bờ rào, hai tay chống nạnh, nhìn cái phong bì dày trên tay người đưa thư như nhìn một con vật lạ.

「Đại học thật à?」 bà nói. 「Cái con bé nhà ông Hậu ấy à?」

「Vâng,」 người đưa thư nói. 「Trường Sư phạm tỉnh. Cháu nó đỗ rồi.」

Thanh Thanh nhận phong bì, cảm ơn, rồi đi vào trong sân. Nàng không mở ngay. Nàng đứng ở giữa sân, dưới giàn bầu đã rụng gần hết lá, và nàng nghe tiếng bà Hợi ở ngoài ngõ vẫn đang nói một mình, giọng vừa ngạc nhiên vừa có gì đó không vui.

Trong nhà, cha nàng đang nằm trên cái phản gỗ. Ông ho. Tiếng ho kéo dài, rồi tắt, rồi lại lên. Gian nhà lúc nào cũng có mùi thuốc bắc và mùi cồn.

「Cha,」 nàng nói, 「con đỗ rồi.」

Ông Hậu ngồi dậy chậm. Ông cầm lấy phong bì, xem đi xem lại cái dấu đỏ ở góc, rồi ông đặt nó xuống chiếu, và ông không nói gì.

Ông biết trong phong bì có những gì. Cả nhà đều biết từ trước, vì tháng trước người ta đã phát một tờ giấy ghi rõ: học phí một năm mười hai triệu, tiền ở ký túc xá hai triệu bốn, tiền ăn thì tùy, nhưng ở thành phố thì không thể tùy.

Mẹ nàng mất năm nàng bảy tuổi, sau cái đêm mẹ nàng đi chuyến đò chở gạo về, cái đò lật ở giữa sông. Người ta kéo mẹ nàng lên được, nhưng mẹ nàng đã uống nước, rồi sốt, rồi ba hôm sau thì mất. Trạm xá nói là viêm phổi, mà người trong xóm nói là do cái đêm ấy. Từ đó đến nay, nhà có ba người: cha, nàng, và thằng Sơn, năm nay lên lớp chín.

Nhà có bốn sào ruộng. Một con bò. Một cái xe đạp. Một cái tủ gỗ lim mà mẹ nàng để lại, trong tủ có ba bộ quần áo, một cái khăn len, và một cái hộp nhỏ đựng giấy tờ.

Mùa này, thóc chưa bán. Tháng chín mới bán. Mà học phí thì phải đóng trước khi nhập học, tức là tháng tám.

「Bán bò,」 ông Hậu nói. Ông nói lúc đang nhìn ra sân.

「Bò thì bán được bao nhiêu,」 nàng nói. 「Con bò ấy bán được mười lăm triệu là cùng. Mà cha còn phải uống thuốc. Mà thằng Sơn còn phải đóng tiền trường.」

「Thì bán. Bán rồi tính.」

「Bán rồi lấy gì cày?」

Ông im.

Ông ho thêm một trận nữa, dài hơn, và nàng phải đỡ ông ngồi nghiêng, đấm nhẹ sau lưng ông. Khi ông thôi, trên môi ông có một chút gì đó màu hồng, và ông lấy mu bàn tay quệt đi rất nhanh, như người ta quệt một hạt cơm rơi.

Nàng thấy.

Nàng không nói.

Đêm ấy, nàng nằm ở gian ngoài, nghe cha ho, nghe thằng Sơn trở mình, nghe con bò ở chuồng nhai lại. Nàng tính trong đầu, tính đi tính lại, và cái kết quả lần nào cũng giống nhau: thiếu.

Thiếu một khoản không nhỏ, và thiếu một người có thể cho vay.

Sáng hôm sau, bà Tư đến.

Bà Tư là người làm mối ở trong xã, đã làm hơn hai mươi năm nay, và bà đi đứng nhẹ như mèo, cho nên khi bà đã đứng ở hiên nhà rồi người ta mới biết. Hôm ấy bà mặc cái áo nâu, tay cầm một cái quạt giấy, và bà vào nhà không chào, chỉ nói: 「Ông Hậu, tôi vào ngồi một lát. Chuyện tốt.」

Ông Hậu rót nước. Bà Tư ngồi xuống cái ghế đẩu, quạt ba cái, rồi bà nhìn Thanh Thanh đang rửa bát ở chái bếp, và bà nói:

「Con bé đỗ đại học, cả xã biết rồi. Mà tôi nghe nói tiền học phải đóng tháng tám.」

「Vâng,」 ông Hậu nói.

「Nhà thì không có.」

「Bà biết rồi còn hỏi.」

Bà Tư cười. Bà có cái cười của người đã quen nói những chuyện mà thiên hạ không dám nói. Bà quạt thêm ba cái, rồi bà nói chậm rãi:

「Ở đầu xóm bên kia, có một người. Anh ta tên Lưu Chính, ba mươi tư tuổi, đi bộ đội tám năm, năm ngoái về. Nhà một mình. Có cái nhà ba gian với cái sân rộng, có con chó vàng, có ba con gà.」

「Bộ đội về thì làm gì?」 ông Hậu hỏi.

「Làm ruộng. Anh ta nhận bốn mẫu ruộng của hợp tác xã cũ, cày cấy một mình. Mùa này anh ta gặt xong rồi. Tháng trước anh ta bán thóc, tôi nghe nói được hơn bốn chục triệu.」

Ông Hậu không nói gì, nhưng ông ngồi thẳng lên.

「Anh ta nhờ tôi hỏi,」 bà Tư nói, và bà quạt chậm lại, 「không phải hỏi cưới theo kiểu cưới. Hỏi là: có nhà nào con gái đỗ đại học mà không có tiền, thì anh ta trả tiền học cho, đến khi tốt nghiệp. Điều kiện là đăng ký kết hôn với anh ta. Đến lúc có bằng, muốn ở thì ở, muốn đi thì đi. Anh ta nói như thế, tôi không thêm bớt.」

Nàng đứng ở chái bếp, tay còn cầm cái bát, nước rỏ xuống chân.

「Bà nói cái gì?」 nàng nói.

「Tôi nói chuyện người ta nhờ tôi nói,」 bà Tư nói, không quay lại. 「Con bé, cái này không phải chuyện tôi bịa. Anh ta nói thế nào tôi nói lại thế ấy.」

「Người ta trả tiền để mua một cái tên trong sổ hộ khẩu,」 nàng nói. 「Bà bảo tôi là chuyện tốt?」

Bà Tư quay lại, và bà nhìn nàng rất lâu.

「Tôi không bảo là tốt,」 bà nói. 「Tôi bảo là có. Trên đời này, cái gì cũng có giá. Có người bán ruộng, có người bán bò, có người bán sức. Có người bán một cái tên. Cái giá nào cũng là giá, con ạ. Mà cái giá rẻ nhất thì thường là cái giá người ta phải trả lâu nhất.」

Nàng đặt cái bát xuống, lau tay vào vạt áo, và nàng đi ra sân.

「Tôi không lấy,」 nàng nói. 「Cha, con không lấy. Con đi làm, con đi may, con đi bóc vỏ hạt điều, một năm là đủ. Con xin bảo lưu một năm.」

「Bảo lưu thì phải có lý do,」 ông Hậu nói. 「Mà trường người ta cho bảo lưu một năm, chứ không cho hai.」

「Thì một năm.」

「Một năm con kiếm được mười hai triệu à?」

Nàng im.

Bà Tư đứng dậy, gấp cái quạt lại, và bà nói, giọng bây giờ nhỏ hơn: 「Tôi không ép. Nhưng tôi nói thật với nhà này một câu: anh ta không xấu. Anh ta chỉ là người không biết nói. Cái loại người ấy, khi họ đã nói ra một câu thì câu ấy là câu họ đã nghĩ ba năm.」

Bà đi. Cái bóng bà qua bờ rào rồi mất.

Thằng Sơn ở ngoài sân, và nó đã nghe hết. Nó ngồi ở cái bậc cửa, tay cầm cái quạt nan, và nó quạt cho cha nó, và cái tay nó quạt đều.

Rồi nó nói, không nhìn ai: 「Chị ạ. Em nghỉ học.」

Nàng quay lại.

「Em nói cái gì?」

「Em nghỉ học. Em đi làm. Ở cái xưởng gạch ở bên kia sông người ta lấy người, một ngày bốn chục.」

「Em mười bốn tuổi.」

「Mười bốn thì người ta vẫn lấy. Em nói dối là mười sáu.」

Nàng đi đến, và nàng ngồi xuống trước mặt nó, và nàng nói, và nàng nói rất chậm:

「Sơn. Em nhìn chị. Chị mà để em nghỉ học thì cái chuyện chị đi học nó thành cái chuyện vô nghĩa. Em hiểu không?」

「Không hiểu.」

「Thì chị nói thế này: cái nhà này chỉ có một cái cửa ra. Cái cửa ấy là cái bằng. Chị đi trước, rồi chị kéo em. Mà chị mà đi một mình, không kéo được ai, thì cái cửa ấy nó khép lại.」

Thằng Sơn quạt, và cái quạt kêu.

「Thế còn cha?」

「Cha thì chị lo.」

「Chị lấy gì lo?」

Nàng im một lúc.

Rồi nàng nói: 「Chị có cách.」

Đó là câu đầu tiên nàng nói dối trong cái ngày ấy, và nàng biết là nó sẽ không phải câu cuối cùng.

Trưa hôm ấy, ông Hậu ho ra máu.

Không phải một chút như hôm trước. Lần này là một vốc, đỏ sẫm, trên cái khăn mặt trắng. Nàng đứng ở cửa, tay còn cầm cái quạt, và nàng thấy cái màu ấy, và trong đầu nàng có một cái tiếng 「bụp」 rất nhỏ, như tiếng một sợi dây đứt.

Thằng Sơn chạy đi gọi người. Nàng đỡ cha nằm xuống. Ông nắm tay nàng, và ông nói, giọng đã khàn: 「Cha không sao. Cha chỉ là... hơi mệt.」

Nàng gật đầu.

Nàng ngồi đó đến khi ông ngủ, rồi nàng đứng dậy, rửa cái khăn, phơi nó ở chỗ khuất sau bếp, và nàng đi ra cổng.

Nàng đi về phía đầu xóm bên kia.

Đường từ nhà nàng sang đó phải qua cái cầu đá mà cả xã lấy tên. Cầu hẹp, hai bên không có lan can, dưới cầu là cái mương rộng, mùa này nước đục và có bèo. Nàng đi qua cầu, đi qua ba cái ngõ, hỏi hai người, và đến trước một cái cổng gỗ.

Cổng không khóa. Trong sân có ba con gà đang bới đất. Có một con chó vàng nằm dưới gốc cau, thấy người lạ thì ngẩng lên, nhưng không sủa.

Người đàn ông đang ở giữa sân, ngồi trên cái ghế thấp, sửa một cái lưỡi hái. Anh ta cởi trần, vai rộng, lưng có một vết sẹo dài, và cái chân trái duỗi ra khác với cái chân phải — duỗi thẳng, không gập.

Anh ta ngẩng lên.

Nàng đứng ở cổng, hai tay nắm vạt áo.

「Tôi là Lâm Thanh Thanh,」 nàng nói. 「Con gái ông Hậu, ở xóm bên kia cầu. Bà Tư nói với tôi chuyện anh nhờ bà ấy nói.」

Anh ta đặt cái lưỡi hái xuống, rất chậm, rồi anh ta đứng dậy. Anh ta đứng lên cũng chậm, và nàng thấy anh ta dồn sức vào chân phải.

「Vào nhà,」 anh ta nói.

Trong nhà tối, và mát. Có một cái bàn, bốn cái ghế, một cái tủ, một cái chạn bát. Trên tường có một cái ảnh thờ nhỏ, và một cái bằng khen đã ố.

Anh ta rót nước, đặt trước mặt nàng, rồi anh ta ngồi xuống đối diện, hai tay đặt trên đầu gối.

「Cô biết điều kiện rồi,」 anh ta nói.

「Biết,」 nàng nói. 「Tôi muốn hỏi ba câu.」

「Hỏi.」

「Thứ nhất: anh trả bao nhiêu?」

「Học phí, tiền ở, mỗi tháng thêm một triệu rưỡi tiền ăn. Đủ thì đủ, không đủ thì nói, tôi thêm.」

Nàng cúi xuống, tính nhanh trong đầu, và cái số ấy làm nàng thấy choáng.

「Thứ hai,」 nàng nói. 「Anh cần cái gì ở tôi? Nói thẳng.」

Anh ta im một lúc. Con chó vàng ở ngoài sân đi qua đi lại, móng chân khua trên gạch.

「Tôi ba mươi tư,」 anh ta nói. 「Tôi ở một mình bảy năm. Tôi không cần gì cả. Nhưng tôi có cái nhà này, có bốn mẫu ruộng, mà tôi không có ai đứng tên cùng. Đến lúc tôi nằm xuống thì cái nhà này thành của họ hàng, mà họ hàng tôi thì cô không muốn biết.」

「Anh bệnh à?」

「Không bệnh. Chân thì đau khi trở trời.」

「Thế thì tại sao lại là tôi? Cả xã thiếu gì người.」

Anh ta nhìn nàng, và cái nhìn ấy không có gì dễ chịu, cũng không có gì khó chịu. Nó chỉ là cái nhìn của người đã cân nhắc rất lâu.

「Vì tôi không muốn người ta đến ở với tôi vì cái nhà,」 anh ta nói. 「Cô đến vì tiền học. Tiền học thì trả xong là hết. Cô sẽ không ngồi đây tính xem cái sân này đáng bao nhiêu.」

Nàng im.

「Câu thứ ba,」 nàng nói, và lần này giọng nàng khác đi. 「Tôi có được đi học không?」

「Được.」

「Tôi có được về thăm cha tôi không?」

「Được. Muốn về thì về. Không phải xin phép tôi.」

「Còn nếu tôi không muốn... ở cùng anh?」

Anh ta cầm cái chén lên, uống một ngụm, rồi đặt xuống.

「Thì cô ngủ gian ngoài,」 anh ta nói. 「Cái phản ấy dài hai thước, đủ cho cô. Tôi ở gian trong. Cửa có then.」

Nàng cúi đầu, và nàng thấy mình thở ra một hơi mà nàng không biết là mình đã nín từ bao giờ.

「Tôi cần một tờ giấy,」 nàng nói.

「Giấy gì?」

「Tờ giấy ghi những điều anh vừa nói. Học phí, tiền ăn, thời hạn đến khi tôi tốt nghiệp, và chuyện tôi được đi nếu tôi muốn. Anh viết, anh ký, tôi giữ một bản.」

Anh ta nhìn nàng. Lần này thì trong cái nhìn ấy có cái gì đó khác — như người ta nhìn một con vật nhỏ mà người ta tưởng là yếu, rồi thấy nó có răng.

「Cô không tin lời tôi?」 anh ta hỏi.

「Tôi tin lời anh hôm nay,」 nàng nói. 「Nhưng ba năm nữa thì lời hôm nay đã cũ. Mà người ta thì hay quên. Có giấy thì không ai quên được, kể cả tôi.」

Anh ta đứng dậy, đi vào gian trong, một lúc sau đi ra với một quyển sổ và một cái bút bi. Anh ta xé một tờ, đặt lên bàn, và anh ta viết.

Anh ta viết chậm, từng chữ, như người viết không nhiều. Nàng nhìn những ngón tay anh ta — ngón trỏ có một vết chai rất dày, và trên mu bàn tay có một vết sẹo tròn, nhỏ, như vết của một cái que sắt.

Anh ta viết xong, đẩy tờ giấy sang.

Nàng đọc. Nàng đọc hai lần. Rồi nàng chỉ vào dòng cuối, chỗ anh ta ghi thời hạn.

「Anh ghi là bốn năm,」 nàng nói. 「Trường tôi bốn năm. Nhưng nếu tôi học thêm một năm nữa thì sao?」

「Thì tôi trả thêm một năm.」

Nàng cầm bút, sửa chữ 「bốn」 thành chữ 「bốn hoặc năm」, rồi nàng đưa lại.

Anh ta đọc, gật đầu, và anh ta ký.

Nàng cũng ký. Nàng ký cái tên của mình lần đầu tiên như người ta ký một cái hợp đồng, không phải như người ta ký một cái thiệp.

Rồi nàng gấp tờ giấy làm tư, cho vào trong túi áo, và nàng đứng dậy.

「Mai tôi lên xã,」 nàng nói. 「Anh cần mang gì?」

「Chứng minh thư, sổ hộ khẩu, giấy xác nhận của xã.」

「Mấy giờ?」

「Bảy giờ. Tôi qua đón.」

「Không cần đón. Tôi tự đi.」

Nàng đi ra cổng. Đến bờ rào thì anh ta gọi với theo:

「Này.」

Nàng quay lại.

「Cô ăn cơm chưa?」

Nàng đứng đó, và nàng bỗng thấy buồn cười — cái câu hỏi ấy, đặt sau một tờ giấy như thế, vào một buổi chiều như thế.

「Chưa,」 nàng nói.

「Ở đây có cơm. Cá kho với cà.」

「Tôi về. Cha tôi ốm.」

「Ừ,」 anh ta nói. 「Thế thì về.」

Nàng đi qua cầu, và khi lên đến giữa cầu thì nàng dừng lại, lấy tờ giấy ra xem một lần nữa. Chữ anh ta nghiêng, nét to, có một chữ 「Chính」 kéo dài xuống dưới như cái đuôi.

Nàng gấp lại, cất đi.

Dưới mương, nước chảy chậm, và có một con cá nhỏ nhảy lên khỏi mặt nước rồi rơi xuống, tạo một vòng tròn loang ra rồi mất.

Nàng nghĩ: bốn năm. Bốn năm nữa là hai mươi ba tuổi. Hai mươi ba tuổi, cầm cái bằng, đi khỏi đây.

Nàng nghĩ như thế, và nàng thấy nhẹ.

Đêm ấy, nàng nằm ở gian ngoài, và nàng không ngủ. Không phải vì lo. Cũng không phải vì sợ. Nàng nằm nghe cha thở, nghe thằng Sơn trở mình, và nàng nghĩ đến cái sân có ba con gà, cái chạn bát, cái ghế thấp, cái lưỡi hái.

Và nàng nghĩ đến câu anh ta nói, câu cuối cùng, cái câu ngớ ngẩn nhất trong cả buổi chiều: cô ăn cơm chưa.

Nàng trở mình, kéo cái chiếu lên, và nàng tự nhủ: chỉ bốn năm.

Ngoài sân, con chó nhà ai sủa một tiếng, rồi thôi.